1.200 πούρα πριν το εμπάργκο

Ο Ψυχρός Πόλεμος είχε πυραύλους, κατασκόπους και, όπως φαίνεται, εξαιρετικά οργανωμένες παραγγελίες καπνού. Στις αρχές Φεβρουαρίου του 1962, ο Τζον Φ. Κένεντι φέρεται να ανέθεσε στον εκπρόσωπο Τύπου του, Πιερ Σάλιντζερ, μια αποστολή πολύ πιο ευχάριστη από την αντιμετώπιση των δημοσιογράφων: να του εξασφαλίσει περίπου χίλια κουβανέζικα πούρα, κατά προτίμηση τα αγαπημένα του Petit Upmann. Σύμφωνα με την αφήγηση που δημοσίευσε ο Σάλιντζερ το 1992, το επόμενο πρωί ο απολογισμός έφτανε τα 1.200. Μόλις άκουσε το αποτέλεσμα, ο πρόεδρος έβγαλε το σχετικό έγγραφο και υπέγραψε. Πρόκειται για τη μεταγενέστερη μαρτυρία ενός πρωταγωνιστή, όχι για πρακτικό παραγγελίας από το Οβάλ Γραφείο — αλλά ως ιστορία πολιτικής ειρωνείας δύσκολα βρίσκει αντίπαλο.

Οι ημερομηνίες, πάντως, αξίζουν μεγαλύτερη ακρίβεια από τις ιστορίες του καπνιστηρίου. Ο Κένεντι υπέγραψε τη Διακήρυξη 3447 στις 3 Φεβρουαρίου 1962 και το εμπάργκο τέθηκε σε ισχύ στις 7 Φεβρουαρίου: η υπογραφή και η εφαρμογή δεν συνέπεσαν. Η απόφαση διεύρυνε προηγούμενους αμερικανικούς περιορισμούς, μέσα στην κλιμάκωση της αντιπαράθεσης με τον Φιντέλ Κάστρο και την προσέγγιση της Κούβας με τη Σοβιετική Ένωση. Τα κουβανέζικα πούρα βρέθηκαν έτσι στην απαγορευμένη πλευρά του εμπορίου και απέκτησαν στην αμερικανική φαντασία κάτι που κανένα διαφημιστικό γραφείο δεν κατασκευάζει τόσο αποτελεσματικά: την αύρα του δυσεύρετου. Ο Κένεντι δολοφονήθηκε στις 22 Νοεμβρίου 1963 στο Ντάλας· πόσα από εκείνα τα πούρα πρόλαβε να καπνίσει δεν τεκμηριώνεται από τη γνωστή αφήγηση.

Η ιστορία του πούρου, φυσικά, δεν αρχίζει με έναν Αμερικανό πρόεδρο που πρόλαβε το ταμείο ανοιχτό. Οι αυτόχθονες πληθυσμοί της Αμερικής χρησιμοποιούσαν καπνό πολύ πριν από την ευρωπαϊκή άφιξη, και μέλη της πρώτης αποστολής του Κολόμβου κατέγραψαν τη σχετική συνήθεια στην Καραϊβική το 1492. Το χαριτωμένο ανέκδοτο με ναύτες που πνίγονται στον καπνό και ιθαγενείς που δυσφορούν με το κρασί ας μείνει στη θέση του: στην προφορική παράδοση, όχι στην τεκμηριωμένη ιστορία. Μέσα από το ισπανικό εμπόριο και την καπνεργασία, με σημαντικό κέντρο τη Σεβίλλη, το πούρο εδραιώθηκε σταδιακά στην Ευρώπη. Τον 19ο αιώνα, οι στρατιωτικές επαφές, οι εμπορικές διαδρομές και οι αστικές λέσχες επιτάχυναν τη διάδοσή του. Όσο για το περίφημο «Κύριοι, μπορείτε να καπνίσετε», που αποδίδεται στον Εδουάρδο Ζ΄ μετά την εποχή της Βικτωρίας, είναι προτιμότερο να το αντιμετωπίζουμε ως βασιλικό ανέκδοτο παρά ως εξακριβωμένη ανακοίνωση.

Για να καταλάβεις τι ακριβώς αποθήκευε ο πρόεδρος, χρειάζεσαι λίγη ανατομία και καθόλου πόζα. Το πούρο έχει γέμιση, συνδετικό φύλλο και εξωτερικό φύλλο περιτυλίγματος: tripa, capote και capa στην κουβανέζικη ορολογία. Το τελευταίο επηρεάζει εμφάνιση και γεύση, αλλά δεν αποφασίζει μόνο του την ποιότητα. Ούτε οι αποχρώσεις, από claro μέχρι maduro και oscuro, αποτελούν βαθμολογική κατάταξη· πιο σκούρο δεν σημαίνει αυτομάτως καλύτερο ή δυνατότερο. Τα parejos έχουν κατά βάση ευθύ, κυλινδρικό σώμα, ενώ τα figurados διαφοροποιούνται με πιο σύνθετα ή κωνικά σχήματα. Το μήκος δίνεται συνήθως σε χιλιοστά ή ίντσες και το ring gauge εκφράζει τη διάμετρο σε εξηκοστά τέταρτα της ίντσας. Οι λίστες με το τι κάπνιζαν ο Καπόνε, ο Νίκολσον ή ο Πατσίνο θέλουν επιφύλαξη: μια φωτογραφία αποδεικνύει μια στιγμή, όχι ισόβια αποκλειστικότητα σε συγκεκριμένη vitola.

Το πραγματικά ενδιαφέρον στην προεδρική παραγγελία είναι η αντίθεση: ένας άνθρωπος που θα άλλαζε τους εμπορικούς κανόνες φρόντισε πρώτα την προσωπική του εξαίρεση στην πράξη. Εκεί βρίσκεται όλη η γοητεία —και όλη η αμηχανία— της ιστορίας. Αν επιλέγεις να καπνίζεις, κράτησε τουλάχιστον την τελετουργία μακριά από την επίδειξη: προσεκτικό κόψιμο της κεφαλής, ήπιο και ομοιόμορφο άναμμα, αργός ρυθμός, χωρίς εισπνοή του καπνού. Αυτό δεν το καθιστά ασφαλές· το πούρο ενέχει σοβαρούς κινδύνους ακόμη και χωρίς εισπνοή. Καλή παρέα, αεριζόμενος χώρος όπου επιτρέπεται το κάπνισμα και σεβασμός σε όσους δεν θέλουν να συμμετέχουν είναι καλύτερα συνοδευτικά από οποιοδήποτε κλισέ περί ερωμένης. Το στιλ δεν χρειάζεται ούτε θεατές ούτε άλλοθι.

Στη γεωπολιτική κλείνεις σύνορα· στην υποκρισία φροντίζεις πρώτα να χωρέσουν 1.200 πούρα.